martes, 12 de febrero de 2013

O ENIGMA DA IDIOTEZ DO HOMO SAPIENS

-->




Orixinalísima actitude a de a de Xabier Quiroga, que opta por ocultar os seus datos biográficos, quizais coa intención de seren xulgado unicamente polo valor da súa obra, sen escudarse nun currículo, creando un halo de enigma ao redor seu, e vetándolle aos posíbeis biógrafos, académicos e críticos literarios referencias que poidan influír na interpretación das súas novelas. Este acto de ocultación de parte da súa identidade é loable, no sentido de que foxe de localismos, espido de saberes, para enxertarse con afouteza no panorama literario galego. Existen precedentes máis radicais e misántropos noutros países, como o de J. D. Salinger ou o marabilloso escritor español, que renegou do idioma, recluído nun asilo por vontade propia - desdeñando todo contacto co mundo da literatura-, Don Felipe Alfau, receosos ambos de se converter nun obxecto mediático, perdidos nas tremoias dos actos de presentacións e promocións promovidas polas editoriais, figurar nas fotos oficiais ou participar na ridícula farándula da vida cultural, social e política. Hai persoas para todo.
Este non é o caso de Xabier Quiroga, polo menos a intención que encerra esta breve novela, coa cal pretende avivar a consciencia galeguista dos posíbeis lectores. A estas alturas do século XXI, inmersos nos avances tecnolóxicos que nos permiten escudriñar a realidade dun xeito obxectivo, sen seren peneirada por calquera tipo de ideoloxía, Era por setembro adquire o valor dun obxecto prehistórico, fóra de lugar, que reconfortará só a aqueles que teñen morriña da Guerra Civil, e aínda sopran con avidez sobre as ascuas dunha época histórica que, afortunadamente, se consumiu.
Xa que logo, carece de valor literario. Trátase dun irreverente libelo maniqueísta do galeguismo. Practicar o proselitismo, sen dúbida, representa unha escaseza de miras bastante preocupante, que nos fai dar un paso cara a atrás, dar de fociños outra vez contra o muro da intolerancia (absolutamente superado coa transición), por miopía conxénita. O nacionalismo galego require renovarse con urxencia, crear novas estratexias coas que poder sumar adeptos para a causa. E, sobre todo, xerar obras literarias dignas, exportábeis, en consonancia co mundo no que vivimos na actualidade, rexeitando patróns de conduta caducos. Como punto de referencia citaría a Manuel Rivas, o cal con elegancia, oficio e sutileza, sabe conmover ó lector, mostrando con absoluta veracidade a parte esencial da realidade vivida durante a posguerra. Mostra diso, a parte das súas novelas, é o seu celebrado conto A lingua das bolboretas. Porén, Quiroga esvara sobre a monda de plátano da chocallada, sacando da chistera unha novela que lle dá gusto á sección máis radical do galeguismo, saciando os seus instintos máis elementais.
Era por setembro, ambientada nos duros anos da posguerra, relata a historia dunha adolescente chamada Aldara, convertida en ministra do goberno de esquerdas, que tras trinta anos de ausencia da súa vila natal regresa para asistir ao funeral da súa nai e atoparse cara a cara cos seus, enfrontándose as angurias do pasado. Na súa viaxe en tren rememora as circunstancias que a impulsaron a abandonar a súa vila, da man do primeiro amor da súa nai, Manuel, un escritor de ideas esquerdistas contrarias ao réxime da ditadura.
A súa estrutura é bastante primaria, como un conto infantil. Fica conformado por un triangulo amoroso. Por unha banda está Manuel, o escritor con ideas republicanas, caracterizado coas calidades dunha persoa tolerante, benévola, erudita e con sensibilidade; que regresa á vila para poder estar preto do seu primeiro amor (a nai de Aldara), tras un exilio forzoso. Por outra banda, Luís, o pai de Aldara, celoso, violento, falanxista e dado ao alcohol, que se casa coa súa nai, pero que ten a sospeita de que Aldara non é filla lexítima del, senón de Manuel... e, desculpe o lector pero non podo resumir máis a trama, non tolero escribir sobre isto. Ó ler a Quiroga, un tufo Ramonpedrayano conquista a miña pituitaria. Un Pedrayo escribindo na solaina de Trasalva, contemplando un fermoso solpor de setembro, mentres aspira un porro de marihuana, e llo pasa a Xosé Luís Ferrín, para que continúe coa trama. Riseiros, cómplices, falcatrueiros, dous adolescentes castigados sen recreo.
Os editores buscan un best-seller, facer rendíbel o depauperado mercado do libro, maila deberían de sopesar cales son as consecuencias: se crear un estado de sitio acirrándonos e manipulándonos; ou se, en realidade, só poñen a proba o estómago de parte dos lectores que, cunha migalla de siso, intentan dixerilo sen que lle sobreveña unha arcada. Á hora de facer unha novela provocadora, por favor, fágano con estilo, ter a delicadeza de envolver o produto nun papel máis florido, para botar unhas risas xa temos calquera asombroso espazo televisivo da televisión galega. O idioma latexa ao ritmo do corazón, non o percutamos o seu gatillo exterminador. O lugar común como polvoreira. Unha historia para idiotas (ou para deixar de o ser). Vostede elixe.