martes, 8 de febrero de 2011

Mi tío Napoleón. Iraj Pezeshkzad. Ático de los Libros. 2010


Delicioso libro comedia, publicado en 1973, escrito polo iraní Iraj Pezeshkzad. A pesares de estar prohibido na actualidade en Irán, o libro gozou, e está a gozar, dun grande éxito e circula de xeito clandestino. Asi que entramos na súa lectura prevenidos e na procura de aspectos irreverentes e subversivos que poidan incomodar ao actual réxime islámico de Mahmud Ahmadineyad. E o que encontramos é un tenro e irónico retrato da sociedade iraní en 1942, exemplificada nunha ampla familia acomodada de Teherán, moi tradicional, estructurada a modo de clan, e dirixida por un patriarca ó que o protagonista chama Tío Napoleón. Éste, xa xubilado, fora un oficial de baixa graduación durante a guerra cos ingleses, pero crese, coma un novo Quixote, un heroe de guerra vencedor de trascendentais batallas contra os británicos grazas á posta en práctica das estratexias militares do seu admirado Napoleón Bonaparte. Na súa enaxenación arrastra consigo ó seu criado Mash Qasem (inesquecible) que, lonxe de pisar terra (como Sancho Panza), comparte e incluso supera os dislates do seu amo.
A maioría dos membros desta disparatada familia representa un modelo social anclado no pasado, non moi diferente, quizais, do da España rural durante o franquismo. A farsa permítelle a  Pezeshkzad repasar os males de Irán: a falta de educación, o papel sumiso da muller, a corrupción política e relixiosa, etc. ;  pero non hai como poñer en boca dun exaltado os defectos da Nación, o probe Tío Napoleón encarna o conservadurismo trasnoitado que valora sobremaneira a honra familiar ou o arraigado convencemento de que todos os males de Irán proceden da codicia das potencias colonialistas estranxeiras.   (O descubrimento de grandes xacementos petrolíferos en 1908  terá grandes consecuencias na historia política e económica de Irán, os novos recursos económicos espertaron a codicia de británicos e rusos que non deixaron de interferir e incluso intervir militarmente durante os períodos das dúas grandes guerras). Aínda hoxe o réxime iraní acusa á oposición de servir ós intereses de USA e Gran Bretaña.
O autor  emprega infinidade de argucias para dominar a totalidade da narración. O fío conductor ven sendo o amor do narrador pola súa prima Yaiza, precisamente a filla de Tío Napoleón, amor que se ve constantemente ameazado polos enredos e intrigas familiares que se producen no patio que comparten as distintas vivendas dos membros do clan. . 
En contra da nosa prexuiciosa visión sombría de Irán "encontramos unha cultura chea dun sentido profundo da ironía e do humor e dun tratamento delicado da sensualidade e da tenrura que vai en contra de calquera fundamentalismo ou doctrina puritana, xa sexa islámico ou doutro tipo" (Azar Nafisi. The Guardian)
Vaia pois este blog na honra de Iraj Pezeshkzad